Przejdź do wersji zoptymalizowanej dla osób niewidzących i słabowidzących
Przejdź do wyszukiwarki
Przejdź do menu górnego
Przejdź do treści głównej
Przejdź do menu prawego
Przejdź do mapy serwisu
Przejdź do stopki

Karczew w XIX wieku

 

Wojna w 1809 r.

Plan bitwy o przyczółek pod OstrówkiemPo zajęciu Warszawy przez Austriaków, przez tereny rejonu karczewskiego przeszły liczne oddziały wojskowe - zarówno nieprzyjacielskie jak i polskie. Między innymi w Świdrach, Karczewie, Warszawicach, Glinkach, Piotrowicach, Dziecinowie i Radwankowie stacjonowały najpierw oddziały austriackie pod dowództwem Mohra oraz Hoditza, a następnie oddziały polskie Sokolnickiego, Mojaczewskiego i Blumera. [Plan bitwy o przyczółek pod Ostrówkiem.] Zdobycie przyczółka przez wojska polskie, po bitwie niedaleko Ostrówka (2 na 3 V 1809), udaremniło przeprawę nieprzyjaciela z Góry Kalwarii na prawy brzeg Wisły. Po stronie austriackiej było 500 zabitych i około 1500 rannych, a 34 oficerów dostało się do niewoli. Straty polskie wynosiły 50 zabitych i 120 rannych. O kwaterowaniu wojska w Karczewie i okolicy napisano: „Na błotnistym rynku zjechali się dowódcy. Wszystkie ulice mieściny, wszystkie jej domki drewniane zajęło wojsko. Nie było tu obszerniejszego budynku, gdzie by się większa kompania oficerów pomieścić mogła. Ruszano na plebanię. Konnicy kazano zostać w Karczewie. Część piechoty stanęła obozem w Otwocku Zagórnym, a część w Otwocku Wielkim".

Plan Karczewa około 1805 r.W tym czasie burmistrzem Karczewa był Kilian Kwiatkowski a pisarzem miejskim Adam Dąbrowski - urzędowali na Ratuszu. 7 VII 1807 Napoleon powołał do życia Księstwo Warszawskie. Administracja jego dopiero się kształtowała w związku z przyłączeniem do niego ziem trzeciego zaboru austriackiego. 24 II 1810 utworzony został departament warszawski w skład którego wszedł powiat siedlecki, do którego należał Karczew. Na czele departamentu stał prefekt, powiatami kierowali podprefekci, którzy mianowali wójtów.

Po upadku Księstwa Warszawskiego Karczew znalazł się w powiecie siennickim. Wkrótce w naszym rejonie rozgorzała nowa wojna, związana z powstaniem listopadowym. W marcu 1831 r. Rosjanie pod feldmarszałkiem Dybiczem chcieli przeprawić się w Karczewie przez Wisłę. Polacy jednak na to nie pozwalali i 30 III polski szwadron strzelców zajął miasto, opuszczone przez nieprzyjaciela. W wyniku naporu Rosjan, polski generał Ramorino zmuszony był wycofać się w rejon Glinek. Przybyły mu na pomoc generał Wojciech Chrzanowski wyparł Rosjan pod Mińsk. 23 VIII tego roku Karczew i jego okolice zajął rosyjski generał Rosen. W boju pod Karczewem miasto zostało odbite przez trzy pułki ułanów polskich. Z tej wojny Karczew i okolice wyszły splądrowane i w dużym stopniu zniszczone.

W 1842 Rosjanie obwody przemianowali na powiaty, a powiaty na okręgi. Utworzony został nowy powiat stanisławowski z siedzibą w Mińsku.Do tego powiatu należał Karczew. Władze Karczewa miały siedzibę w Ratuszu. Budynek Ratusza w 1845 był własnością prywatną, wydzierżawioną przez miasto. Za wynajmowanie lokalu na magistrat, Kasę Miejską, skład narzędzi ogniowych i mieszkanie burmistrza płacono Janowi Władysławowi Kurtzowi 30 rubli srebrem za półrocze. W tym czasie burmistrzem Karczewa był Emeryk Gołębiowski. W 1860 wprowadzone zostały Sądy Gminne. Funkcję sędziego obowiązany był pełnić wójt. Urząd ten pełnił właściciel majątku jeżeli należała do niego cała gmina. Jeżeli gmina miała kilku właścicieli, wójta wybierano spośród nich. Jeżeli sam nie mógł lub nie chciał pełnić obowiązków mógł powierzyć je osobie przez siebie wybranej, jeżeli posiadała ona odpowiednie wykształcenie. Wójt gminy miał szerokie kompetencje, sprawował władzę administracyjną, porządkową i sądowniczą. Pomagali mu sołtysi, czyli naczelnicy wsi. Poważniejsze przestępstwa wójt odsyłał do rozpatrzenia sądowi. Ławnikami zostawali się dobrze prowadzący się obywatele miasta. Sąd gminny mieścił się w Gliniance.

Tymczasem w Otwockiem Wielkim władali Kurtzowie. 20 IV 1827 r. w wyniku licytacji dawny majątek Bielinskich został podzielony na 7 folwarków. Otwock Wielki, Otwock Zagórny, Nadbrzeż, Kępa Nadbrzeska, Duda, Kępa Dudzka (Rybacka), Przewóz, Świdry Wielkie, Wola Sobiekurska zostały zakupione przez hrabiego Aleksandra Potockiego, który jeszcze w tym roku sprzedał je Janowi Jerzemu Kurtzowi, kupcowi warszawskiemu, radcy województwa mazowieckiego. [Plan Karczewa około roku 1805] Kurtzowie ukończyli, zapoczątkowaną przez Bielińskich, budowę kaplicy cmentarnej,a wkrótce nabyli Pogorzel. Jan Władysław Kurtz, poślubił swoją stryjeczną siostrę, Anielę Wandę, i stał się panem włości otwockich. Wybudowany nowy folwark Anielin, nazwał imieniem żony. Kurtzowie przystąpili do odbudowy zamku, który znajdował się w ruinie. Aniela na ten cel a także na spłacenie wierzytelności Aleksandra Potockiego wzięła pożyczkę. Kurtzowie przyłączyli także w tym czasie do swych włości Ostrówiec. Aniela Wanda wkrótce zmarła w Paryżu w 1857 r. a ciało jej przewiezione zostało do kaplicy cmentarnej w Karczewie.

1 VI 1869 r. za aktywne popieranie powstańców, Karczewowi odebrano prawa miejskie, urząd gminny został przeniesiony do Otwocka Wielkiego. W tym czasie w Karczewie istnieją warsztaty pasów wełnianych, przeważnie tzw. tałesów żydowskich. Jeden warsztat liczył trzech a drugi jednego robotnika. Jednak rozwój Karczewa został zahamowany przez uruchomienie kolei nadwiślańskiej (1877), która przyczyniła się do szybkiego wzrostu osiedli powstających przy kolejowych przystankach jak Otwock, Józefów, Celestynów, niegdyś powiązanych administracyjnie i kościelne właśnie z Karczewem.

Po uwłaszczeniu chłopów dla właścicieli ziemskich nastały ciężkie czasy. Trzeba było zdobyć środki na opłacenie robotników najemnych, zakup sprzętu rolniczego i sprzężaju. Zygmunt Kurtz starał się na ten cel zaciągać pożyczki. Ponieważ na spłacanie rat brakło pieniędzy, wystawiał poszczególne części dóbr na licytację, sprzedawał drewno z lasu. Sytuację pogarszały groźne i niszczące wylewy Wisły. Wreszcie w 1884 r. założył ogromny sad, liczący 20 tys. drzewek. Był to w tych czasach największy i stojący na wysokim poziomie sad w Królestwie Polskim, który zaopatrywał w owoce Warszawę a nawet Petersburg. W 1888 wydzierżawił myśliwym tereny, na których zbudowali oni placówkę myśliwską zwaną Hubertówką. Zmarł w 1917 w Genewie. Właścicielem majątku otwockiego stał się siostrzeniec Zygmunta, Władysław Jezierski. Po jego bezpotomnej śmierci w 1938 r. ostatnim dziedzicem Otwocka Wielkiego został chrześniak Władysława - Józef Jezierski, który przybył do Otwocka Wielkiego ze wschodnich obszarów Rzeczpospolitej. Po wojnie dobra Jezierskich zostały rozparcelowane a resztówka z zabudowaniami dworskimi, wraz z ruinami pałacu w „Rokoli" przejął rząd. Dzisiaj Pałac W Otwocku Wielkim pełni rolę Muzeum Wnętrz.

 

Łukasz Koselski

Mapa

1Urząd Miejski w Karczewie
ul. Warszawska 28
05-480 Karczew

1 Godziny pracy
poniedziałek - 8:00 do 18:00
wtorek do piątku - 8:00 do 16:00

1Sekretariat
tel. (22) 780 60 83
fax. (22) 780 65 36

1Centrala:
tel. (22) 780 65 16
tel. (22) 780 76 41
tel. (22) 780 75 68
tel. (22) 780 61 66
tel. (22) 780 65 68
tel. (22) 780 63 38
fax. (22) 780 75 53

Licznik odwiedzin

Licznik odwiedzin:
7449777
Dzisiaj:
118
Gości on-line:
4
Twoje IP:
54.161.96.239
projekt i hosting: INTERmedi@ | zarządzane przez: CMS - SPI
Niniejszy serwis internetowy stosuje pliki cookies (tzw. ciasteczka). Informacja na temat celu ich przechowywania i sposobu zarządzania znajduje się w Polityce prywatności.
Jeżeli nie wyrażasz zgody na zapisywanie informacji zawartych w plikach cookies - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
Zamknij